LEH

Vroeger was Leh een belangrijk handelscentrum voor zijde en specerijen. Sinds de grens met China dicht is, is Leh afhankelijk van de beperkte landbouw in de Indus-vallei en van het toerisme.

Leh is bereikbaar per vliegtuig van Delhi. Maar houd er rekening mee dat het een vlucht is die vanwege veranderende weersomstandigeheden opeens geannuleerd kan worden. Overland is het een autorit van drie dagen en deze route is alleen in de zomer goed te doen.

Ladakh

Ladakh ligt in het noorden van India, in de Himalaya. Het is een ruig gebied met bergtoppen tot 5300m hoogte. Door het gebied stroomt de Indus en vele bergstromen voeden de rivier. Er wonen 100.000 mensen, die er veelal nog op traditionele wijze leven van de landbouw en de veeteelt. Doordat de Indus irrigatie mogelijk maakt worden er toch wel allerlei gewassen, ook veel groentes, verbouwd. Officieel bestaat het niet meer, maar op het platteland is er nog altijd polyandrie: vererving via de oudste zoon en zijn echtgenote is ook de vrouw van de jongere broers.

De bevolking van Ladakh kan worden verdeeld in twee taalgroepen. Tot de Tibeto-Burmaanse taalgroep behoren de Ladakhi, de Balit, de Zanskari en de Purigi. De Balti wonen in Laag-Ladakh in de Kargil Vallei en zijn islamieten. Indo-Europese talen worden gesproken door de Darden en Dogba. De Arische Darden wonen in de buurt van Drass en Gilgit en zijn islamitisch. De Arische Dogba zijn boeddhisten. Je kunt ze herkennen aan hun kleding (lange tuniek en pofbroek bij de vrouwen) en hoofddeksels en versieringen. In Ladakh, vooral in en rond Leh, wonen ook veel vluchtelingen uit Tibet.

De Ladakhi zijn lama-boeddhisten. Het Tibetaanse boeddhisme werd in de 10e eeuw geïntroduceerd. De Roodkappen Sekte bestaat er naast de Geelkappen Sekte (daarvan is de Dalai Lama het hoofd). De monniken spelen een grote rol in het dagelijkse leven.

Vanwege de nabijheid van China en van Kashmir (en de spannigen met Pakistan) zijn er in Ladakh zo'n 150.000 Indiase soldaten gelegerd en dat heeft natuurlijk invloed op het straatbeeld in diverse plaatsen in Ladakh.

Ladakh is in de winter zeer koud (tot -30°C) en er is veel sneeuw en de wegen zijn vaak afgesloten. Het zomerseizoen is van mei tot november. Het is er dan erg droog en vanwege de ijle lucht brandt de zon er fel op de huid. In de zomer kan de temepratuur variëren van 35°C overdag tot 10°C in de nacht, maar vanaf september vriest het in de nacht.

Koninklijk Paleis

Boven de stad rijst het Koninklijk Paleis op. Het werd gebouwd in de 17e eeuw door koning Sengge Namgyal en het lijkt op (maar is iets ouder dan) het Potala Paleis in Lhasa. In de 19e eeuw verhuisden de laatste koningen van Ladakh naar Stok, maar het paleis is nog altijd in handen van de koninklijke familie. Het Koninklijk Paleis is in verval en al enige jaren onder restauratie (pas op tijdens een bezoek!). Het kan wel deels worden bezocht, in de ochtend tussen 7 en 10 uur en in de middag tussen 3 en 6 uur. Enkele gemeubileerde zalen zijn toegankelijk. Een bezoek is vooral interessant vanwege de muurschilderingen en vanwege het uitzicht. In de zomer is er tegen het eind van de middag vaak een culturele show met muziek en dans.

Onder het paleis staat de Lhakang Soma, een tempel uit 1957. Daarnaast is de Chenresi Lhakhang, de tempel gewijd aan Avalokiteshvara. Daaronder is de uit de 15e eeuw daterende Rode Tempel, gewijd aan de Maitreya Boeddha.

Nog hoger dan het Koninklijk Paleis staat op de bergtop het Namgyal Tsemo, de ruïne van het fort uit de 16e eeuw. Hier woonde koning Tashi Mangyal.

Somar Klooster

Aan de weg naar het Koninklijk Paleis staat het Somar Gompa. U kunt hier vroeg in de ochtend of in de namiddag een gebedsdienst bijwonen. Een donatie aan het klooster wordt geapprecieerd.

Bazaar

Midden in Leh is de Main Street Bazar. Hier en in de straatjes eromheen is de markt. Het is er sfeervol en u ontmoet er de diverse schakeringen van de bevolking van Ladakh. Er wordt van alles verkocht, gebruiksvoorwerpen, kleding, groenten, maar u kunt er ook mooie handwerksartikelen vinden.

Kloosters rond Leh

Rond Leh zijn diverse kloosters te bezoeken. Het handigste is om een dag een jeep te huren. Neem uw paspoort mee, probeer een dienst bij te wonen en doe goede sokken aan want de schoenen moeten uit. De kloosters lijken voor een leek veel op elkaar, maar ze zijn toch zeer verschillend, naar gelang de tijd waarin ze zijn gebouwd of tot welke sekte ze behoren. De belangrijkste kloosters zijn: Spitug, Shey, Thikse, Hemis en Chemrey.

Sankar Klooster

Het Sankar Klooster ligt een paar kilometer ten noorden van Leh. Het is een dochterklooster van Spitug en de residentie van Kushog Bakula, de hoofdlama van de de Gelugpa Sekte in Ladakh. Sankar is in 1890 gesticht. In het klooster kunt u een groot beeld zien van Avalokitesvara met duizend armen en duizend hoofden. Sankar heeft ook een bibliotheek met boeddhistische teksten. Vanaf het dak van het klooster heeft u een prachtig uitzicht.

Phyang Klooster

Phyang ligt circa 15 km ten noordwesten van Leh. Phyang Gompa dateert uit de 16e eeuw. Het werd gebouwd door de stichter van de Namgyal-dynastie. Het klooster behoort tot de Kagyupa Sekte en de abten dragen de titel Togdan Rinpoche. Het klooster bevat honderden beelden, thangka's en oude manuscripten. De muren van de gebedshal hebben kleurrijke schilderingen die het achtvoudige pad uitbeelden. Ten westen van het oude klooster staan nieuwe kloostergebouwen.

Spitug Klooster

Het Spitug (soms geschreven als Spituk) Klooster ligt 8 km ten zuidwesten van Leh, vlak bij het vliegveld. Het werd in de 11e eeuw gesticht. In de 15e eeuw werd het overgenomen door de Gelugpa Sekte (de Geelkappen), de sekte waarvan de Dalai Lama het hoofd is. Spitug is de officiële zetel (zijn residentie is Sankar) van de belangrijkste lama van Ladakh, de Kushog Bakula. Deze zou de re-incarnatie zijn van een van de leerlingen van Boeddha, de arhat Bakula. De vorige, in 2000 overleden, tulku van Spitug was niet alleen een geestelijk leider. Hij zat jaren in het Indiase parlement en was ambassadeur in Mongolië. De dukhang (hoofdzaal) is uit de 17e eeuw en daar ziet u zijn zetel en daarnaast een zetel die is bedoeld voor de Dalai Lama. Op het altaar zijn vele beelden en miniatuur chorten te zien. In Spitug wonen iets meer dan 100 monniken. Stitug heeft drie dochterkloosters: Sankar, Sabu en Stok, die samen als een cordon rondom Leh liggen.

Shey Klooster

Het Shey Klooster ligt 15 km ten zuiden van Leh, aan de oostelijke oever van de Indus-rivier. Het was tot de 16e eeuw het koninklijke paleis en er is nog een zomerpaleis, met daarvoor acht kleine chorten. Enkele restanten van een vesting uit de 11e eeuw zijn te zien op de helling. Op de rotswand zijn reliëfs van vijf boeddha's uit de 9e of 10e eeuw, de periode dat het boeddhisme in Ladakh werd geintroduceerd vanuit Tibet.

Het oude klooster bevat een meer dan 8 meter hoog beeld van de Maitreya Boeddha. Het beeld is van koper en verguld en versierd met kostbare stenen. Koning Delden Mangyal liet het beeld in 1633 maken ter ere van zijn vader Sengge Namgyal. Er zijn ook mooie muurschilderingen.

Onderaan het klooster ligt het dorp Shey. Daarin staan twee kleine tempels waar ieder jaar in augustus oogstfeesten worden gehouden. Die feesten zijn een mengeling van boeddhistische en oudere animistische en sjamanistische rituelen.

Tussen Shey en Thikse (lopend 5 km) is een vlakte met daarop vele chorten van allerlei afmetingen.

Thikse Klooster

Thikse ligt 25 km te zuiden van Leh op een berghelling met uitzicht op de vlakte. Het klooster uit de 15e eeuw is een van de meest indrukwekkende gompa van Ladakh. De gebouwen staan op 12 verdiepingen en zijn oker en wit gekleurd. Het klooster heeft tien tempels en er leven circa honderd monniken. Het behoort tot de Gelukpa-sekte. De dukhang (grote zaal) is prachtig en lijkt sterk op die van het Dashilhumpo Klooster in Xigaze (Shigatse) in Tibet, waarmee Thikse tot 1959 een speciale relatie had.

Er is ook een nieuw kloostergedeelte, dat in 1980 door de Dalai Lama werd ingewijd. Daarin staat een 12 meter hoge veelkleurige Maitreya Boeddha met achter hem muurschilderingen die het leven van Boeddha verbeelden.

Thikse zorgde begin deze eeuw voor opschudding, doordat de toenamlige tulku het boeddhisme afzwoor, zich overgaf aan allerlei geneugten en met de noorderzon verdween.

Hemis Klooster

Het Hemis Klooster ligt aan de Indus-rivier, 45 km ten zuiden van Leh. Hemis ligt ingeklemd tussen twee bergwanden. Het klooster is gebouwd rond een grote binnenplaats. In Hemis wonen circa 500 monniken. Er is een fraaie chorten, die is versierd met edelstenen.

Hemis dateert uit de 17e eeuw door de uit Bhutan gekomen monnik Tagtsang Repa. Hij werd een vertrouweling van koning Sengge Namgyal. Hemis werd gesticht als tegenwicht tegen de steeds machtiger wordende Gelugpa Sekte. Tegenwoordig is Hemis het grootste en rijkste klooster rond Leh. Vanwege de nauwe relatie met de koninklijke familie mocht Hemis na de onafhankelijkheid van India zijn landerijen behouden.

Hemis behoort tot de Drukpa of Kagyu-pa sekte (de Roodkappen) en is gewijd aan Padmasambhava, de Indiase prediker die in de 8e eeuw het boeddhisme verspreidde in de Himalaya. De abten van Hemis voeren de titel Drugchen Rinpoche en zouden een re-incarnatie zijn van de Boeddha Vajradhara. Ten tijde van de Tibetaanse Opstand in 1959 was de abt in Tibet en jarenlang vernam men niets van hem. Men nam aan dat hij was overleden en in 1976 werd er een nieuwe re-incarnatie gevonden, een toen 12-jarige jongen uit Dalhousie. Maar na enige jaren bleek de Drugchen Rinpoche nog te leven en slaagde er in om naar India te vluchten. Nu leven er in Hemis dus twee re-incarnaties.

Ter ere van Padmasambhava is er ieder jaar eind juni, begin juli een festival in Hemis, waar de beroemde Cham-dansen worden opgevoerd.

Chemrey Klooster

Het Chemrey Kloster ligt 50 km van Leh in een woeste vallei. Het wordt daarom niet zo vaak bezocht, maar het is wel een mooi klooster. Het is gebouwd tegen de helling boven traditionele Ladakhse huizen. Chemrey dateert uit de 18e eeuw en er wonen circa 80 monniken. Het klooster bevat een mooie zilveren chorten en fraaie, angstaanjagende, muurschilderingen.

Takthok Klooster

Het Thaktok Klooster staat boven het dorpje Sakti, 5 km van Chemrey. Het dateert uit de 16e eeuw en behoort als enige in Ladakh tot de Nyingma-pa sekte, de oudste Tibetaanse sekte, die in de 8e eeuw werd gesticht onder invloed van de preken van Padmasambhava. De meester zou hier zijn gestopt om enige tijd in een grot te mediteren. Thaktok is vooral daarom bijzonder. Voor het overige is het een mooi oud klooster met daarnaast nieuwe kloostergebouwen uit de tachtigere jaren van de vorige eeuw.

Saspol

Saspol ligt 85 km ten westen van Leh en is de uitvalsbasis om de kloosters Alchi, Likir en Rizong en het nog verder naar het westen gelegen Lamayuru te bezoeken.

Trektochten

Een van de beste manieren om Ladakh te beleven is om een trektocht te maken door het indrukwekkende landschap.

Korte treks

In Leh worden diverse korte, relatief lichte, wandeltochten aangeboden. U wordt begeleid door een gids en loopt twee of drie dagen langs de Indus en slaapt bij mensen thuis.

Thematische treks

In opkomst zijn de thematische trektochten. Bij culturele treks worden vooral kloosters bezocht, maar er zijn ook geologische en ecologische trektochten.

Klassieke treks

Deze trektochten van één tot twee weken zijn niet geschikt voor ongeoefende wandelaars. Er gaan gidsen, koks, paarden en/of jeeps mee en er wordt overnacht in tenten. Er zijn tochten door de valleien en tochten waarbij de hoge bergen worden opgezocht.